Kwa mujibu wa taarifa ya Shirika la Habari la Hawza, matini ya ujumbe wa video wa Mtukufu Ayatollah Javadi Amoli uliorushwa katika Kongamano la Ishirini na Saba la Kitabu Bora cha Hawza ni kama ifuatavyo:
Najikinga kwa Mwenyezi Mungu dhidi ya Shetani aliyelaaniwa.
Kwa Jina la Mwenyezi Mungu Mwingi wa Rehema, Mwenye Kurehemu.
Sifa zote ni za Mwenyezi Mungu, Mola wa walimwengu; na rehema na amani ziwe juu ya Manabii na Mitume wote, na juu ya Maimamu waongofu walioongozwa, na juu ya Fatimah az-Zahra (amani ya Mwenyezi Mungu iwe juu yake na juu yao wote). Kwao tunawapenda na kwa kujitenga na maadui zao tunajitakasa mbele ya Mwenyezi Mungu.
Tunawakaribisha na kuwaheshimu nyinyi wanazuoni, watafiti na wasomi; tunawashukuru wote, hususan waandishi watukufu wa elimu za Kiungu. Tunamuomba Mwenyezi Mungu Mtukufu azibariki taasisi zote za kielimu, iwe ni za fiqhi na zisizo za fiqhi, za Hawza au za vyuo vikuu; kila aliyechukua hatua na kuwa miongoni mwa watu wa kalamu – ambao Mwenyezi Mungu ameapa kwa kalamu – tunatumai wawe na mafanikio, wapate uangalizi wa Mola wao, na mifumo ya kielimu ya nchi zetu ipate maendeleo.
Mwenyezi Mungu Mtukufu si tu ameifanya elimu kuwa wajibu juu yetu, bali ametupangia elimu nyingi; na ameapa kwa chombo cha elimu: ameapa kwa kalamu, ameapa kwa wino, na ameapa kwa kitabu chenyewe na elimu – jambo lililo wazi. Anapoapa kwa wino: “Nun”; anapoapa kwa kalamu: “Na kalamu”; na anapoapa kwa maandishi na elimu: “Na yale wanayoandika” – maana yake maandishi na elimu iliyoandikwa ni kiapo cha Mwenyezi Mungu; kalamu inayooandika ni kiapo cha Mwenyezi Mungu; na wino, chombo cha uandishi, ni kiapo cha Kiungu. Hii inaonyesha jinsi Mwenyezi Mungu anavyoipa elimu umuhimu mkubwa.
Katika mfumo wa elimu kuna taaluma mbalimbali na misingi tofauti. Wakati mwingine Mwenyezi Mungu hufundisha lugha ili mwanadamu aweze kuwasilisha maarifa yake; na wakati mwingine humsaidia kwa zana na mbinu maalumu ili ajifunze namna ya kufahamu, namna ya kufikiri, namna ya kuzungumza na namna ya kubadilishana fikra.
Mwanadamu akitaka kufahamu jambo, hawezi kufahamu bila mizani. Mara nyingine huhukumu kwa dhana, hisia au mawazo yasiyo thabiti; kwa hiyo ili awe makini lazima awe na mizani. Mizani ya elimu, iwe Hawza au vyuo vikuu, ni mantiki. Mantiki imara na tajiri huonyesha njia ya tasawwur (dhana), njia ya tasdiq (uthibitisho) na njia ya mazungumzo; vilevile huonyesha mitego ya hoja potofu ili mtu asipotoshwe wala asiwapotoshe wengine. Fani ya kugundua upotofu ni sehemu muhimu ya mantiki, ili mtu asidumbukie katika makosa wala asiwadumbukize wengine.
Kila elimu ina chombo chake. Chombo muhimu zaidi cha elimu za Hawza ni “Usul” (Misingi ya Fiqhi). Kadiri Usul inavyokuwa tajiri na imara, haitapotea njia wala kuzuia njia ya wengine kwa kueneza shubha; bali itashughulika na kutambua njia ya moja kwa moja ya istinbat (utoaji hukumu), kuimarisha istinbat hiyo, na kuhakikisha isije ikapinda katika njia hiyo. Haya yana athari kubwa.
Mwenyezi Mungu amsaidie Imam na wahudumu wote wa mfumo wa Kiislamu ambao baada ya Mapinduzi – kwa fadhila za Kiungu – walieneza Hawza na vyuo vikuu, na wakubwa hawa wakaandika vitabu vingi. Tunawashukuru wote hawa, na tunamuomba Mwenyezi Mungu awape wanazuoni, watafiti na wasomi wetu uangalizi wake maalumu. Mwenyezi Mungu anapoapa kwa wino wao, kwa kalamu zao na kwa vitabu vyao, jukumu letu la chini kabisa ni kuwashukuru waandishi, watunzi na walimu. Baadhi yao wameandika kuhusu kanuni za fiqhi; wengine kuhusu kanuni za usul; wengine wameandika faharasa za vitabu vinne; na wengine kuhusu taaluma zenyewe.
Kwa hiyo tunalazimika kufanya mapitio upya ya lugha yetu na ya zana zetu za ufahamu. Zana ya ufahamu ni mantiki, ambayo kwa masikitiko bado haijasambaa ipasavyo katika Hawza. Mantiki inasema tuna mambo mapya na ya kale. Mwanazuoni wa fiqhi, usul, kalam, falsafa au irfan lazima atofautishe kati ya jipya na la zamani; lipi limepita muda wake na lipi bado lipo. Mantiki inagawanya hukumu (qadhiyya) katika aina tatu: ya kiasili (tabi‘iyya), ya kimaeneo/kiuhalisia wa nje (kharijiyya) na ya kihakika (haqiqiyya). Hukumu ya kimaeneo iko katika mabadiliko, ilhali hukumu ya kihakika inayohusiana na asili ya dhati ni thabiti.
Mtafiti wa Hawza lazima ajue tofauti hizi ili atakaposhughulika na Qur’ani au riwaya atafiti: je, hukumu hii ni ya kiasili, ya kimaeneo au ya kihakika? Kipi hubadilika na kipi hakibadiliki, na namna ya mabadiliko ni ipi?
Baadhi ya mambo ni thabiti yasiyobadilika; baadhi hubadilika kwa sehemu; na baadhi hubadilika kikamilifu. Haya ndiyo sababu za kuja dini tofauti. Uyahudi ulipokuja, Ukristo ukaja, kisha Uislamu ukaja, kulikuwa na mambo ya kihakika yasiyobadilika, na mambo ya kimaeneo yaliyotegemea zama na mazingira. Hukumu za kimaeneo zilitofautiana katika zama za Uyahudi, Ukristo na Uislamu; lakini za kihakika ni moja katika zama zote. Mantiki imara ndiyo inayobainisha tofauti hizi.
Katika baadhi ya riwaya imeelezwa: watu wa jangwani (Badawi) wana hukumu yao; wa vijijini (Qarawi) hukumu yao; na wa mijini hukumu yao. Mfano wa diya (fidia ya damu) juu ya ‘aqila (ndugu wa upande wa baba): je, hii ni kwa zama zote au ilikuwa katika mfumo wa kikabila? Ibn Idris anasema ilikuwa katika mfumo wa kikabila ili kuzuia hatari (si ‘aql kwa maana ya akili, bali ‘iqal kwa maana ya kuzuia). Je, diya ni juu ya jamaa wote wa baba katika kila zama na mahali, au ilikuwa katika mfumo maalumu wa kikabila? Hii ni hukumu ya kimaeneo au ya kihakika?
Biashara ya dhahabu na fedha ilikuwa na riba; lakini biashara ya noti ni tofauti. Hawza lazima isome mantiki imara ili izalishe maswali; kisha iingie katika Usul – mlango wa kuingilia Fiqhi – ili itambue ipi ni hukumu ya kihakika na ipi ya kimaeneo. Baada ya kutoa fatwa ndipo itafahamu kipi hubadilika na kipi hakibadiliki.
Hakuna budi kufungua milango ya mantiki imara – njia ya istidlal – kisha kuingia katika Usul – njia ya istinbat – na hatimaye Fiqhi, mhimili mkuu wa istinbat. Mabadiliko makubwa sana yaliposhamiri, dini mpya zilikuja kubadili hukumu za kimaeneo, si za kihakika. Ikiwa “Hakika dini mbele ya Mwenyezi Mungu ni Uislamu” ni hukumu ya kihakika, basi katika Uyahudi, Ukristo na Uislamu msingi ni mmoja, ingawa Uislamu umeleta ukamilifu wake.
Ikiwa tofauti hizi zipo, mantiki huweka kigezo cha kuzitambua; Usul huzichambua; na faqihi huchota hukumu. Haya huleta maendeleo ya elimu. Wakati mwingine mabadiliko ni makubwa na huja dini mpya; wakati mwingine wanazuoni hugundua mabadiliko ndani ya mfumo uleule. Kanuni za fiqhi zilizoandikwa leo zinatofautiana na za zamani; masuala ya usul na masuala mapya pia ni hivyo.
Hawza, kwa fadhila za Mwenyezi Mungu, imefanikiwa sana. Vitabu hivi vyenye baraka na kina cha kielimu ni alama ya mafanikio yake. Tunatumai vyuo vikuu pia viwe hivyo – na ndivyo vilivyo – pamoja na taasisi za ubunifu za nchi yetu, ili mfumo wa Uimamu na Umma utoe kauli ya msingi.
Mfumo wa Uimamu na Umma si kwa ajili ya kufundisha tu; elimu ya kuondoa ujinga hutoka Hawza na vyuo vikuu; misikiti, huseiniyya na vituo vya tablighi huondoa ujinga wa kivitendo; lakini jukumu kuu la mfumo wa Uimamu na Umma ni kuondoa ujahili. Leo tunakabiliwa na baadhi ya sura za jahiliyya, hasa Magharibi. Masuala kama ya Ghaza hayawezi kutatuliwa kwa elimu tu au kuondoa ujinga mdogo, bali kwa kuondoa ujahiliyya.
Ndiyo maana imesisitizwa kuwa: asiyemtambua Imam wa zama zake kisha akafa, atakufa kifo cha kijahiliyya. Siyo kifo cha ujinga tu, bali cha kijahiliyya. Kuondoa ujinga ni wajibu; lakini asili ya misingi ni kuondoa ujahiliyya ili usipenye katika nyanja za kitaifa, kikabila au kimataifa.
Tunamuomba Mwenyezi Mungu auhifadhi mfumo wa Kiislamu hadi kudhihiri kwa Mmiliki wake halisi; awahifadhi viongozi na umma huu mkubwa; awarejeshee maadui – hasa Marekani na Israel – madhara yao kwao wenyewe; na azifikishe jamii za Kiislamu, kwa baraka zenu wanazuoni watukufu, kwenye usalama na uaminifu wa mfumo wa Uimamu na Umma, ili sote tuwe wenye uso mweupe mbele ya Imam wa Zama (roho zetu ziwe fidia kwake).
Tunawashukuru wote, hususan watu wa “Nun”, wa kalamu na wa bayan.
“Mwenyezi Mungu atusamehe sisi na nyinyi. Na amani iwe juu yenu na rehema na baraka za Mwenyezi Mungu.”
Maoni yako